Jak przeliczyć emeryturę po 65 roku życia?

Jak przeliczyć emeryturę po 65 roku życia w Polsce w praktyce oznacza złożenie do ZUS wniosku o przeliczenie emerytury z uwzględnieniem nowych, zwaloryzowanych składek oraz zastosowanie tablic średniego dalszego trwania życia obowiązujących w dniu wniosku. Samo ukończenie 65 lat nie uruchamia automatycznej zmiany kwoty, z wyjątkiem określonych sytuacji dotyczących okresowej emerytury kapitałowej [1][2].

Jak działa podstawowy wzór obliczenia emerytury po 65 roku życia?

Co do zasady świadczenie w nowym systemie to zwaloryzowany kapitał emerytalny podzielony przez średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach. Do kapitału zalicza się zwaloryzowane składki na koncie ZUS, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz zwaloryzowane środki zapisane na subkoncie [1].

W przypadku przeliczenia po 65 roku życia ZUS stosuje tę samą formułę, dodając po stronie kapitału składki zapisane po przyznaniu świadczenia i dzieląc je przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku w dniu złożenia wniosku o przeliczenie [2].

Czym jest przeliczenie emerytury, a czym waloryzacja?

Przeliczenie emerytury oznacza ponowne ustalenie wysokości już przyznanego świadczenia, najczęściej po dopisaniu nowych, zwaloryzowanych składek oraz z zastosowaniem tablic trwania życia odpowiednich na dzień wniosku. Waloryzacja to odrębny mechanizm ustawowy, który podnosi świadczenia wskaźnikiem waloryzacji i co do zasady nie uwzględnia nowych składek ani zmiany danych wejściowych [2].

Nowe tablice średniego dalszego trwania życia dotyczą przede wszystkim emerytur przyznawanych po ich wejściu w życie i same w sobie nie powodują automatycznego przeliczenia już pobieranych świadczeń.

Kiedy po 65 roku życia można przeliczyć emeryturę?

Ukończenie 65 lat nie daje automatycznego podwyższenia. Przeliczenie jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy po przyznaniu emerytury dana osoba nadal podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, czyli opłacano za nią składki, które ZUS może dopisać do konta [2].

Wniosek o ponowne ustalenie wysokości może złożyć każdy, kto po przyznaniu świadczenia pracował lub podlegał ubezpieczeniom z innego tytułu i ma na koncie nowe składki. ZUS uwzględnia składki zapisane od miesiąca rozpoczęcia pobierania emerytury do miesiąca złożenia wniosku [2].

Jak w praktyce przebiega przeliczenie?

• Kontynuowanie pracy lub innego tytułu ubezpieczeniowego po przyznaniu emerytury [2].
• Zapisanie kolejnych składek emerytalnych na koncie ZUS oraz ich waloryzacja zgodnie z zasadami ZUS [2].
• Złożenie wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczenia do ZUS, z powołaniem się na składki po dacie przyznania emerytury [2].
• Ustalenie przez ZUS wartości składek możliwych do uwzględnienia [2].
• Obliczenie nowej kwoty z zastosowaniem średniego dalszego trwania życia właściwego dla wieku w dniu złożenia wniosku [2].
• Wydanie decyzji przez ZUS z nową wysokością świadczenia [2].

Na czym polega rola tablic średniego dalszego trwania życia?

Tablice ogłaszane przez GUS wskazują, przez ile miesięcy statystycznie będzie wypłacane świadczenie w danym wieku. Krótsze dalsze trwanie życia podnosi miesięczną emeryturę przy takim samym kapitale, ponieważ ten sam kapitał dzieli się przez mniejszą liczbę miesięcy. Dłuższe dalsze trwanie życia działa w odwrotną stronę.

Zmiana tablic GUS nie uruchamia automatycznego przeliczenia już przyznanych emerytur. Zmiana tablic dotyczy głównie nowych świadczeń, a w przypadku przeliczenia ZUS stosuje tablice obowiązujące w dniu wniosku, jeśli ma podstawy do przeliczenia z tytułu nowych składek.

Jakie dane ZUS bierze pod uwagę przy przeliczeniu?

Najważniejszy jest zwaloryzowany kapitał: suma zwaloryzowanych składek emerytalnych na koncie, zwaloryzowanego kapitału początkowego i zwaloryzowanych środków na subkoncie. Podstawą nie jest wyłącznie liczba przepracowanych lat, lecz właśnie wartość składek i kapitału [1].

ZUS dopisuje składki zapisane po przyznaniu emerytury i dzieli je przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku z dnia wniosku o przeliczenie. To, o ile wzrośnie kwota, zależy od sumy nowych składek oraz od tablicy obowiązującej w dacie wniosku [2].

Dlaczego samo ukończenie 65 lat nie powoduje automatycznego przeliczenia?

System nie przewiduje powszechnego automatycznego przeliczenia wyłącznie z powodu ukończenia 65 lat. Bez nowych składek lub innych przesłanek ustawowych ZUS nie ma podstawy do ponownego ustalenia wysokości emerytury.

Automatyczne działania z urzędu dotyczą przede wszystkim osób z okresową emeryturą kapitałową, które po ukończeniu 65 lat mogą mieć ustaloną emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych bez wniosku [1].

Co z okresową emeryturą kapitałową po ukończeniu 65 lat?

Po 65 roku życia ZUS może z urzędu ponownie ustalić wysokość emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych osobom, które pobierały okresową emeryturę kapitałową. W określonych przypadkach można też złożyć wniosek o tzw. emeryturę docelową przed wygaśnięciem okresowej emerytury kapitałowej po ukończeniu 65 lat [1].

Jak wnioskować o przeliczenie w ZUS?

Wniosek składa się do ZUS i należy wskazać, że chodzi o ponowne ustalenie wysokości emerytury z uwzględnieniem składek zapisanych po przyznaniu świadczenia. ZUS uwzględnia składki od miesiąca rozpoczęcia pobierania emerytury do miesiąca złożenia wniosku, a wynik oblicza przy użyciu średniego dalszego trwania życia właściwego dla wieku w dniu wniosku [2].

Warto zweryfikować, czy z wykonywanej pracy były odprowadzane składki emerytalne. Sam fakt pracy nie wystarczy, jeśli nie powstał z tego tytułu obowiązek ubezpieczeń i nie zapisano nowych składek na koncie [2].

Jakie znaczenie ma moment złożenia wniosku?

Im później złożony wniosek, tym większa może być suma dopisanych składek. Jednocześnie ZUS zastosuje tablicę średniego dalszego trwania życia właściwą na dzień złożenia wniosku, co może działać korzystniej lub mniej korzystnie w zależności od aktualnych wartości tablicy [2].

Z danych przytaczanych przez ZUS wynika, że różne tablice mogą zmieniać kwotę początkową. W jednej informacji wskazano spadek o ok. 4,1 procent dla osoby przechodzącej na emeryturę w wieku 65 lat względem wcześniejszej tablicy, natomiast w innym komunikacie różnica wynosiła ok. 6,6 procent. Różnice wynikają z porównywania odmiennych okresów publikacji tablic.

Na czym dokładnie polega mechanizm wyliczenia po dopisaniu nowych składek?

Nowe, zwaloryzowane składki zapisane po przyznaniu emerytury są dzielone przez średnie dalsze trwanie życia odpowiednie dla wieku z dnia wniosku o przeliczenie i w ten sposób zwiększają miesięczną kwotę emerytury. Wcześniej ustalona część świadczenia pozostaje, a wzrost wynika z dodania nowej części oraz z waloryzacji kapitału [2].

Najważniejszym mierzalnym wskaźnikiem jest suma składek zapisanych po przyznaniu świadczenia. To ona bezpośrednio przekłada się na wysokość podwyższenia po przeliczeniu, z uwzględnieniem aktualnego mianownika, czyli średniego dalszego trwania życia [2].

Skąd wiadomo, że kapitał, a nie staż, decyduje o wysokości?

Podstawą obliczenia są zwaloryzowane składki na koncie, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz środki na subkoncie. Sama liczba przepracowanych lat nie stanowi podstawy wyliczenia w nowym systemie, ponieważ decyduje zgromadzony kapitał, a nie staż jako taki [1].

Ile może wynosić różnica wynikająca z tablic i kapitału?

Opublikowane przez ZUS wyliczenia pokazują, że dzieląc kapitał emerytalny 500 000 zł przez 210 miesięcy otrzymuje się około 2 380,95 zł miesięcznie. Gdyby zastosować wartość 196,2 miesiąca, wynik byłby wyższy o około 167 zł miesięcznie. To ilustruje wpływ tablic dalszego trwania życia na wysokość świadczenia przy tym samym kapitale.

Prosty rachunek arytmetyczny wskazuje, że podzielenie 24 000 zł przez 210 miesięcy daje około 114,29 zł miesięcznie. W praktyce decyzja ZUS uwzględnia dodatkowo waloryzację, dokładny okres ubezpieczenia i aktualne dane na koncie ubezpieczonego [2].

Które sytuacje po 65 roku życia najczęściej prowadzą do przeliczenia?

• Praca na etacie lub inny tytuł ubezpieczeniowy po przejściu na emeryturę, z odprowadzaniem składek emerytalnych [2].
• Prowadzenie działalności gospodarczej z obowiązkowymi składkami emerytalnymi [2].
• Umowa zlecenia podlegająca ubezpieczeniom społecznym, z opłacanymi składkami [2].
• Dalsze opłacanie składek z innego tytułu po przyznaniu świadczenia [2].
• Przejście z okresowej emerytury kapitałowej na emeryturę z FUS po ukończeniu 65 lat, w tym działania z urzędu lub wniosek o emeryturę docelową w określonych przypadkach [1].
• Korekta danych dotyczących kapitału początkowego, składek lub stażu, jeśli wpływa na kapitał i podstawę obliczeń [1][2].
• Brak podstaw do przeliczenia mimo ukończenia 65 lat, gdy nie odprowadzano nowych składek i nie zaszły inne przesłanki ustawowe.

Jak podejść do decyzji o czasie złożenia wniosku?

Dłuższa praca po osiągnięciu wieku emerytalnego może zwiększyć świadczenie dzięki dodatkowym składkom oraz skróceniu okresu statystycznej wypłaty, co działa korzystnie na wynik dzielenia kapitału. Ostateczny efekt zależy jednak od sumy składek i od tablicy obowiązującej w dniu złożenia wniosku [2].

W praktyce warto planowo sprawdzać saldo konta i subkonta oraz datę publikacji nowych tablic GUS, pamiętając, że sama zmiana tablic nie uruchamia przeliczenia bez nowych składek lub innej podstawy.

Gdzie złożyć wniosek i na co uważać?

Wniosek składa się w ZUS. W treści należy wskazać, że chodzi o ponowne ustalenie wysokości emerytury z uwzględnieniem składek zapisanych po przyznaniu świadczenia. Przed wysłaniem warto upewnić się, że z wykonywanej pracy rzeczywiście odprowadzano składki emerytalne, bo bez nich ZUS nie dopisze nowego kapitału [2].

Pamiętaj, że tablice GUS stosuje się z dnia wniosku o przeliczenie, a ich zmiana nie powoduje automatycznej aktualizacji już przyznanych świadczeń. Różnice między tablicami mogą wynosić kilka procent, co potwierdzają komunikaty ZUS, między innymi o skali ok. 4,1 procent oraz ok. 6,6 procent dla wieku 65 lat, w zależności od porównywanych okresów publikacji.

Podsumowanie: jak najprościej przeliczyć emeryturę po 65 roku życia?

Aby skutecznie przeliczyć emeryturę po 65 roku życia, trzeba posiadać nowe, zwaloryzowane składki zapisane po przyznaniu świadczenia i złożyć wniosek do ZUS o ponowne ustalenie jego wysokości. ZUS dopisze składki i podzieli je przez średnie dalsze trwanie życia odpowiednie dla wieku w dniu wniosku. Samo ukończenie 65 lat nie powoduje automatycznego przeliczenia, z wyjątkiem szczególnych przypadków dotyczących okresowej emerytury kapitałowej [1][2].

Źródła

1. https://www.zus.pl/swiadczenia/emerytury/emerytura-dla-osob-urodzonych-po-31-grudnia-1948/okresowa-emerytura-kapitalowa
2. https://www