Komu przysługuje renta chorobowa ZUS i jakie warunki trzeba spełnić?

Renta chorobowa ZUS, czyli renta z tytułu niezdolności do pracy, to kluczowe świadczenie dla osób, które straciły możliwość zarobkowania wskutek choroby lub urazu. Prawo do tej renty przysługuje wyłącznie po spełnieniu ściśle określonych przepisami warunków. Wyjaśniamy, komu należy się to świadczenie, jakie są obowiązujące kryteria i jak przebiega cały proces przyznawania renty w ZUS w 2026 roku.

Kto może ubiegać się o rentę chorobową ZUS?

O rentę z tytułu niezdolności do pracy mogą wystąpić osoby, których stan zdrowia uległ istotnemu pogorszeniu i uniemożliwia im wykonywanie pracy zarobkowej. Dotyczy to zarówno pogorszenia wywołanego chorobą przewlekłą, jak i skutkami nagłych urazów. Uprawnienie do renty mają ponadto poszkodowani w wypadkach przy pracy, osoby z chorobami zawodowymi oraz inwalidzi wojenni.

Prawo do renty nie przysługuje jednak osobom pobierającym już emeryturę lub inną rentę z tytułu niezdolności do pracy. Oświadczenie wypłacane jest także wyłącznie osobom, u których niezdolność do pracy została potwierdzona przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską ZUS.

Rodzaje niezdolności do pracy i ich ocena

Podstawą uzyskania renty chorobowej ZUS jest stwierdzenie niezdolności do pracy. Istnieją dwa główne typy niezdolności:

• całkowita niezdolność do pracy – brak możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy
• częściowa niezdolność do pracy – poważna utrata możliwości pracy zgodnej z dotychczasowymi kwalifikacjami

Ocena niezdolności odbywa się na podstawie badań, które przeprowadza wyłącznie lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska. Wszelkie wątpliwości i odwołania rozpatrywane są przez komisję ZUS, a konieczność weryfikacji stanu zdrowia może skutkować kolejnymi badaniami lekarskimi.

Warunki formalne do przyznania renty chorobowej

Podstawowym warunkiem uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy jest powstanie niezdolności w okresie:

• trwania ubezpieczenia społecznego
• do 18 miesięcy po ustaniu ubezpieczenia (także w okresie pobierania świadczenia bez składek, np. zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub macierzyńskiego)

Kolejnym niezbędnym wymogiem jest odpowiedni staż ubezpieczeniowy. Wymagany okres składkowy uzależniony jest od wieku osoby w dniu powstania niezdolności:

• 1 rok – do 20 lat życia
• 2 lata – od 20 do 22 lat
• 3 lata – od 22 do 25 lat
• 4 lata – od 25 do 30 lat
• 5 lat – po ukończeniu 30 lat, przy czym okres ten powinien przypadać w ciągu ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku lub powstaniem niezdolności

Wyjątkowo przy całkowitej niezdolności do pracy wymagany staż wynosi 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. W takim przypadku nie jest konieczne spełnienie warunku powstania niezdolności podczas ubezpieczenia lub w określonym okresie po jego ustaniu.

Wniosek i dokumentacja – jak uzyskać rentę chorobową ZUS?

Starania o rentę chorobową ZUS rozpoczynają się od złożenia wniosku wraz z kompletną dokumentacją medyczną (w tym drukiem OL-9 wystawionym przez lekarza). Wniosek można złożyć:

• osobiście w placówce ZUS
• pocztą tradycyjną
• elektronicznie, przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS
• poprzez pracodawcę

Wnioski należy składać nie później niż 30 dni przed zakończeniem pobierania zasiłku chorobowego. Po złożeniu dokumentacji ZUS rozpatruje sprawę i wydaje decyzję w terminie do 30 dni od zebrania pełnej dokumentacji i wyjaśnienia istotnych okoliczności.

Prawidłowe uzasadnienie niezdolności wymaga zgromadzenia dokładnych zaświadczeń i historii leczenia, które skutecznie potwierdzą trwałość lub czasowość niezdolności do pracy.

Rodzaje renty chorobowej: okresowa i stała oraz renta szkoleniowa

W zależności od stwierdzonego stanu zdrowia ZUS przyznaje:

• rentę czasową (okresową) – na określony czas, jeśli istnieje szansa na poprawę zdrowia
• rentę stałą – w sytuacji trwałej i niemożliwej do wyleczenia niezdolności do pracy

Jeśli osoba nie może wykonywać pracy zgodnej z dotychczasowymi kwalifikacjami, ale może być zatrudniona po przekwalifikowaniu, ZUS przyznaje rentę szkoleniową na czas umożliwiający zdobycie nowych umiejętności zawodowych.

Dalsza wypłata świadczenia okresowego wymaga każdorazowego potwierdzenia niezdolności do pracy w kolejnych postępowaniach orzeczniczych przeprowadzanych przez ZUS.

Wysokość i waloryzacja renty. Możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów

Renta chorobowa ZUS podlega corocznej waloryzacji. W 2026 roku wysokość najniższej renty socjalnej od marca wynosi około 1970,60 zł brutto miesięcznie. Renta z tytułu niezdolności do pracy podlega analogicznym zasadom waloryzowania oraz może zostać powiększona o dodatek pielęgnacyjny (do 2738,12 zł) przy spełnieniu ustawowych warunków.

Pobierający rentę chorobową mogą podejmować pracę zarobkową, jednak obowiązują limity dochodów. W przypadku renty socjalnej pełne świadczenie przysługuje do momentu osiągnięcia 70% przeciętnego wynagrodzenia (6140,20 zł), a całkowite zawieszenie świadczenia następuje po przekroczeniu 130% przeciętnej pensji (11 403,30 zł).

Pobieranie renty nie łączy się z prawem do emerytury ani inną rentą z tytułu niezdolności do pracy.

Najnowsze zasady i praktyka orzecznicza ZUS

W 2026 roku nie zmieniły się kluczowe warunki formalne nabywania prawa do renty chorobowej. Praktyka orzecznicza jednak budzi kontrowersje ze względu na wzrost liczby przyznawanych rent okresowych kosztem świadczeń stałych. Coraz częściej ZUS rekomenduje okresowe przyznawanie świadczeń, co oznacza, że osoby korzystające z renty muszą regularnie potwierdzać swoją niezdolność do pracy.

W przypadku negatywnej opinii lekarza orzecznika, wnioskodawca ma prawo odwołania, co skutkuje powołaniem komisji lekarskiej. Decyzje ZUS nie mają mocy wstecznej – renta wypłacana jest od miesiąca zgłoszenia wniosku.

Istotne wyjątki i dodatkowe świadczenia

Dla osób, które nie nabyły prawa do renty ze względu na wymagany staż lub okres powstania niezdolności do pracy, przewidziane są wyjątki. Przy całkowitej niezdolności do pracy i odpowiednio długim stażu ubezpieczeniowym (20 lat kobiety, 25 lat mężczyźni) nie obowiązuje warunek powstania niezdolności w okresie objęcia ubezpieczeniem społecznym.

Osoby, u których niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 lat lub podczas studiów przed ukończeniem 25. roku życia, mogą ubiegać się o rentę socjalną. Nie można jednak łączyć renty z tytułu niezdolności do pracy z rentą socjalną – to dwa odrębne świadczenia adresowane do różnych grup.

Podsumowanie najważniejszych warunków przyznania renty chorobowej ZUS

Renta chorobowa z ZUS przysługuje osobom trwale lub czasowo niezdolnym do pracy i spełniającym wymogi co do stażu ubezpieczeniowego oraz powstania niezdolności w odpowiednich okresach. Kluczowe znaczenie ma orzeczenie lekarskie wydane przez ZUS i zachowanie wymaganych terminów składania wniosków. Istnieje możliwość kontynuowania pracy zarobkowej w określonych limitach przychodu – przekroczenie określonych progów skutkuje zmniejszeniem lub zawieszeniem świadczenia.

O uzyskaniu renty chorobowej ostatecznie decyduje ZUS, kierując się aktualnym stanem zdrowia wnioskodawcy, stażem ubezpieczeniowym oraz zgodnością dokumentacji z wymaganiami ustawowymi.