Pierwsza grupa inwalidzka jaki to stopień niepełnosprawności?

Pierwsza grupa inwalidzka w polskim systemie orzekania o niepełnosprawności odpowiada znacznemu stopniowi niepełnosprawności, będącemu najcięższym i najbardziej zaawansowanym poziomem ograniczeń, wymagającym stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu^[1][2][4][7]. Otrzymanie tej grupy oznacza rzeczywistą niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz całkowitą zależność od wsparcia innych osób^[2][4].

Znaczny stopień niepełnosprawności – definicja i znaczenie

Najwyższym stopniem niepełnosprawności w Polsce jest znaczny stopień, utożsamiany z dawną pierwszą grupą inwalidzką^[1][2]. Został on formalnie określony przez Ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z 1997 roku, a od 1998 roku funkcjonuje w miejsce poprzedniego podziału na trzy grupy inwalidzkie^[2][5][8].

Orzeczenie o znacznym stopniu przysługuje osobom powyżej 16 roku życia, które z powodu trwałego naruszenia sprawności organizmu doświadczają całkowitej niezdolności do pracy lub zdolności jedynie w warunkach pracy chronionej oraz nie są zdolne do samodzielnej egzystencji^[2][3][4]. Możliwość samodzielnego wykonywania najbardziej podstawowych czynności życiowych jest mocno ograniczona, a potrzeba pomocy innej osoby musi utrzymywać się nieprzerwanie powyżej 12 miesięcy^[1][2][4].

Proces orzekania i wymagane kryteria

Procedura uzyskania orzeczenia odbywa się przed powiatowym lub wojewódzkim zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności albo przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, opierając się na kryteriach określonych w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania (ICF)^[1][2][9]. Wnioskodawca powinien przedstawić niezbędną dokumentację medyczną potwierdzającą stałe i znaczne ograniczenie funkcjonowania we wszystkich obszarach życia^[2][9].

Kryteria decydujące o przyznaniu pierwszej grupy inwalidzkiej obejmują:

• trwałą całkowitą niezdolność do pracy zarobkowej lub możliwość pracy jedynie w warunkach chronionych
• brak samodzielności, czyli niezdolność do codziennego funkcjonowania bez pomocy innych
• konieczność stałej lub długotrwałej pomocy osoby drugiej przez minimum 12 miesięcy

Orzekanie dotyczy określonych jednostek chorobowych, do których należą m.in. upośledzenie umysłowe (symbol 01-U), choroby psychiczne (02-P) oraz schorzenia układu ruchu, słuchu, wzroku, neurologiczne, oddechowe lub padaczka^[3][6][7].

Znaczenie dawnego systemu grup inwalidzkich

System grup inwalidzkich obowiązywał w Polsce do końca 1997 roku. Z początkiem 1998 roku został zastąpiony przez nowy model oparty o trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany oraz lekki^[2][4][8]. Dawna I grupa inwalidzka została formalnie uznana za równoważną ze znacznym stopniem niepełnosprawności^[2][4][5][8]. Orzeczenia wydane na podstawie wcześniejszych przepisów zachowują ważność do końca wskazanego w dokumencie okresu oraz zapewniają dostęp do identycznych uprawnień^[2][9][10].

Kluczową zmianą był nacisk na funkcjonalną ocenę zdolności do pracy oraz codziennego życia, zamiast wyłącznie na ocenę medyczną^[4][8]. Dzięki temu obecny system lepiej uwzględnia potrzeby i ograniczenia każdej osoby niepełnosprawnej^[5][6].

Przywileje i uprawnienia dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności

Ustalenie pierwszej grupy inwalidzkiej (znacznego stopnia) wiąże się z największym zakresem uprawnień i przywilejów. Najważniejsze z nich obejmują^[4][5][7]:

• prawo do renty socjalnej lub renty z tytułu niezdolności do pracy
• dodatek pielęgnacyjny – wynoszący 215,10 zł miesięcznie od 2025 roku
• przyznanie ulgi komunikacyjnej na przejazdy PKP/PKS
• jednorazowe świadczenie 4000 zł w określonych przypadkach
• wyższe dofinansowanie do wynagrodzenia pracowniczego przez PFRON, zwłaszcza przy schorzeniach psychicznych, neurologicznych i padaczce
• dostęp do usług asystenckich i pomocy społecznej

Wysokość niektórych świadczeń i prawo do nich mogą zależeć od rodzaju i symbolu schorzenia towarzyszącego niepełnosprawności (np. upośledzenie umysłowe lub epilepsja skutkują wyższym dofinansowaniem przez PFRON)^[4][5][6].

Znaczny stopień określa także prawo do wsparcia w formie usług opiekuńczych oraz do korzystania z ulg finansowych i podatkowych przewidzianych w przepisach^[7][8][10].

Znaczny stopień niepełnosprawności a funkcjonowanie społeczne

Uzyskanie znacznego stopnia niepełnosprawności formalnie uzasadnia, że osoba nie jest zdolna do pełnienia samodzielnych ról społecznych oraz wymaga ciągłej obecności i wsparcia drugiej osoby nie tylko w zakresie zdrowotnym, ale też prawnym i społecznym^[4][5][6]. Ustalony poziom uprawnień wynika bezpośrednio z dokumentu o stopniu niepełnosprawności, a nie z samej grupy inwalidzkiej, ponieważ te pojęcia zostały zrównane na gruncie aktu prawnego^[2][4][7].

Obecnie system orzekania jest w pełni zintegrowany z programami rządowymi oraz wsparciem finansowym przewidzianym przez PFRON i inne instytucje^[4][5][6]. Uprawnienia następują automatycznie, a ich zakres będzie utrzymany w 2025 roku, wciąż opierając przywileje na stopniu i rodzaju schorzenia^[5][7].

Podsumowanie – pierwszy stopień niepełnosprawności (I grupa inwalidzka)

Pierwsza grupa inwalidzka to dawne określenie znacznego stopnia niepełnosprawności, które obecnie stanowi formalnie najwyższy poziom w całym systemie orzecznictwa w Polsce^[2][4][5]. Związane z nią uprawnienia, wsparcie socjalne i pomoc instytucjonalna pozwalają osobom z najcięższymi ograniczeniami funkcjonować możliwie najpełniej w społeczeństwie mimo dużych barier zdrowotnych i społecznych^[4][5][7].

Źródła:

• [1] https://partnerfirm.pl/co-oznacza-pierwsza-grupa-niepelnosprawnosci-jaki-to-stopien/
• [2] https://portal.abczdrowie.pl/grupa-inwalidzka/6955661034842656a
• [3] https://diag.pl/pacjent/qa/orzeczenie-o-znacznym-stopniu-niepelnosprawnosci-kto-moze-sie-ubiegac/
• [4] https://praca.asistwork.pl/blog/prawo-pracy/1-grupa-inwalidzka-przywileje-w-pracy-ulgi-i-pomoc-dla-osob-ze-znacznym-stopniem-niepelnosprawnosci
• [5] https://kadry.infor.pl/kadry/ubezpieczenia/zasilki_i_inne_swiadczenia/6821010,stopien-znaczny-i-grupa-inwalidzka-jakie-przywileje-w-2025-r.html
• [6] https://www.pfron.org.pl/pracodawcy/dofinansowanie-wynagrodzen/status-osoby-niepelnosprawnej/
• [7] https://www.seni24.pl/poradnik/Wpis/501-znaczny-stopien-niepelnosprawnosci-przywileje-swiadczenia-orzecznictwo
• [8] https://gemini.pl/poradnik/artykul/grupa-inwalidzka-z-jakich-przywilejow-moga-korzystac-osoby-niepelnosprawne/
• [9] https://www.gov.pl/web/gov/uzyskaj-orzeczenie-o-stopniu-niepelnosprawnosci
• [10] https://dobropowraca.pl/baza-wiedzy/znaczny-stopien-niepelnosprawnosci-komu-przysluguje-i-jakie-sa-uprawnienia/