Kto nie płaci składki na FP i FGŚP i z czego to wynika?

Nie płaci składki na FP i FGŚP ten pracodawca lub przedsiębiorca, dla którego podstawa wymiaru danej osoby nie osiąga minimalnego wynagrodzenia, a także płatnik zatrudniający osoby spełniające szczególne kryteria wiekowe, rodzinne lub statusowe. Zwolnienie obejmuje w szczególności osoby z wynagrodzeniem poniżej 4806 zł w 2026 r., kobiety po 55. roku życia i mężczyzn po 60., powracających z urlopów rodzicielskich w okresie ulgowym, bezrobotnych skierowanych z urzędu pracy w ustawowym limicie czasu, członków rodziny, domowników oraz wskazane w przepisach grupy jak żołnierze, duchowni i stypendyści sportowi. Poniżej znajdują się wszystkie reguły, stawki i mechanizmy, które wyjaśniają z czego to wynika i kiedy powstaje lub wygasa obowiązek finansowania tych funduszy.

Czym są FP i FGŚP i jaka jest wysokość składki?

Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych to publiczne fundusze zasilane przez płatników zatrudniających osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym. Gromadzone środki służą odpowiednio finansowaniu działań rynku pracy i ochronie świadczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.

Wysokość obciążenia wynosi 2,45 procent podstawy wymiaru. Z tej kwoty 1 procent zasila składki na FP i FGŚP w części przeznaczonej na FP, a 1,45 procent trafia na Fundusz Solidarnościowy. Podstawą wymiaru jest co do zasady kwota stanowiąca bazę dla składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Obowiązek opłacania dotyczy wynagrodzeń z tytułu stosunku pracy, umów cywilnoprawnych objętych pełnymi ubezpieczeniami oraz służbowych stosunków zatrudnienia, chyba że spełnione są warunki zwolnienia ustawowego.

Kto nie płaci składki na FP i FGŚP?

Zwolnienie obejmuje pracowników i zleceniobiorców, których miesięczna podstawa wymiaru nie osiąga minimalnego wynagrodzenia. W 2026 r. próg ten wynosi 4806 zł. Poziom ten jest weryfikowany w każdym miesiącu osobno.

Nie płaci składki na FP i FGŚP płatnik za kobiety, które ukończyły 55 lat oraz mężczyzn po ukończeniu 60 lat. Zwolnienie wchodzi w życie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto wymagany wiek.

Brak obowiązku dotyczy także osób powracających po urlopach macierzyńskim, rodzicielskim lub wychowawczym. Zwolnienie trwa do 36 miesięcy od miesiąca następującego po powrocie do pracy i ma charakter czasowy.

Płatnik nie opłaca tych należności za bezrobotnych skierowanych przez urząd pracy. Preferencja obejmuje 12 miesięcy i dotyczy osób do 30. roku życia oraz po 50. roku życia, licząc od miesiąca następującego po spełnieniu warunków skierowania.

Wyłączone z obowiązku są osoby zaliczane do kręgu rodzinnego płatnika jak małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, wnuki i inne wskazane więzi rodzinne. Zwolnienie obejmuje również osoby wykonujące pracę w gospodarstwie domowym.

Przepisy przewidują brak opłacania za żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, duchownych oraz stypendystów sportowych, jeśli nie zachodzą inne tytuły, które tworzą obowiązek.

Na czym polega próg minimalnego wynagrodzenia i jak liczyć podstawę?

Minimalne wynagrodzenie pełni rolę progu decydującego o tym, czy powstaje obowiązek opłacenia 2,45 procent. W 2026 r. próg wynosi 4806 zł. Jeżeli miesięczna podstawa wymiaru danej osoby nie osiąga tego poziomu, płatnik pozostaje zwolniony.

Podstawę wymiaru stanowi przede wszystkim wynagrodzenie brutto, a także inne składniki stanowiące bazę dla ubezpieczeń emerytalno rentowych. Wlicza się do niej między innymi świadczenia chorobowe oraz stypendia, jeżeli na ich podstawie powstaje obowiązek ubezpieczeniowy.

Ocena progu odbywa się łącznie dla wszystkich tytułów zatrudnienia w danym miesiącu. Suma podstaw z kilku miejsc pracy lub współistniejących umów może spowodować przekroczenie progu i powstanie obowiązku. W przypadku zbiegu tytułów konieczne jest monitorowanie łącznej podstawy u wszystkich płatników.

Jak działają zwolnienia wiekowe i rodzicielskie?

Zwolnienie wiekowe powstaje automatycznie po osiągnięciu przez kobietę 55 lat lub mężczyznę 60 lat. Obowiązuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu urodzin i nie wymaga dodatkowych wniosków poza prawidłowym wykazaniem w dokumentacji rozliczeniowej.

Zwolnienie po powrocie z urlopów rodzicielskich obejmuje 36 kolejnych miesięcy. Liczy się je od miesiąca po faktycznym powrocie do pracy. Po upływie tego okresu obowiązek opłacania składek wraca, o ile w danym miesiącu podstawa osiąga minimalne wynagrodzenie i nie zachodzą inne tytuły zwolnienia.

Jakie ulgi przysługują w związku ze skierowaniem bezrobotnego z urzędu pracy?

Za osobę skierowaną przez powiatowy urząd pracy przysługuje czasowe zwolnienie z finansowania funduszy. Preferencja trwa do 12 miesięcy i dotyczy dwóch grup wiekowych do 30 lat oraz po 50. roku życia. Rozpoczyna się od miesiąca następującego po miesiącu, w którym spełniono warunki skierowania i podjęto pracę w ramach tego skierowania.

Po zakończeniu okresu preferencji powstaje ponownie obowiązek opłacania, o ile nie występują inne podstawy zwolnienia i w danym miesiącu podstawa wymiaru osiąga próg minimalnego wynagrodzenia.

Czy członkowie rodziny i domownicy podlegają składkom?

Nie. Zatrudnienie członków rodziny takich jak małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, wnuki oraz inne osoby pozostające w relacjach rodzinnych wskazanych w przepisach nie powoduje obowiązku finansowania tych funduszy. Analogicznie zwolnieniem objęta jest praca domowa wykonywana w gospodarstwie domowym płatnika.

Wyłączenia rodzinne i domowe mają charakter podmiotowy i nie są limitowane czasowo ani wysokością wynagrodzenia. Nie znosi to jednak innych obowiązków ubezpieczeniowych, które wynikają z odrębnych regulacji.

Kiedy przedsiębiorca nie płaci składki na FP i FGŚP?

Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą nie płaci składki na FP i FGŚP, jeśli jej miesięczna podstawa wymiaru dla ubezpieczeń społecznych jest niższa niż minimalne wynagrodzenie. Dotyczy to w szczególności korzystających z preferencyjnych składek na start oraz z programu mały ZUS plus, gdy ustalona podstawa pozostaje poniżej progu.

Jeżeli podstawa dla przedsiębiorcy jest określana w wysokości przekraczającej 60 procent prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, zwolnienie nie przysługuje i powstaje obowiązek opłacania. W 2025 r. miesięczna kwota składki przedsiębiorcy wynosi 127,49 zł. W 2026 r. nie przewidziano nowych kategorii zwolnień, kontynuowane są natomiast dotychczasowe ulgi dla preferencyjnych składek i małego ZUS plus.

Jakie są obowiązki płatnika i kiedy zwolnienie działa automatycznie?

Zwolnienia stosuje się od miesiąca następującego po miesiącu, w którym spełniono warunek. Mechanizm ten dotyczy w szczególności ukończenia odpowiedniego wieku, powrotu z urlopu rodzicielskiego oraz rozpoczęcia zatrudnienia w wyniku skierowania z urzędu pracy. Płatnik wykazuje zwolnienie w rozliczeniach za dany miesiąc bez potrzeby odrębnych decyzji administracyjnych.

Co miesiąc należy weryfikować wysokość podstawy, w tym sumę podstaw z równoległych tytułów. Jeśli w danym miesiącu próg minimalnego wynagrodzenia zostanie osiągnięty lub przekroczony, powstaje obowiązek opłacenia 2,45 procent. Gdy podstawa spadnie poniżej progu lub zaistnieje uprawnienie do ulgi wiekowej czy rodzicielskiej, obowiązek wygasa w kolejnych okresach rozliczeniowych.

Co obejmuje ochrona FGŚP i dlaczego to istotne?

FGŚP zabezpiecza wypłatę należnych świadczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Gdy powstaje obowiązek, bieżące i prawidłowe finansowanie funduszu wzmacnia systemową ochronę wynagrodzeń i świadczeń. To bezpośrednio przekłada się na ograniczenie ryzyka pracowniczego w sytuacjach kryzysowych.

Rola FGŚP uzupełnia funkcję FP, który wspiera rynek pracy i instrumenty aktywizacyjne. Dla płatników oznacza to konieczność ścisłego stosowania zasad, a dla ubezpieczonych dodatkową warstwę bezpieczeństwa w trudnych okolicznościach gospodarczych.

Najczęstsze pułapki i jak ich uniknąć?

Najczęściej błędy wynikają z nieuwzględnienia łącznej podstawy przy równoległych tytułach w jednym miesiącu. Prawidłowe monitorowanie sumy podstaw u wszystkich płatników pozwala zachować właściwe rozliczenia.

Istotne jest odnotowanie momentu spełnienia warunku zwolnienia oraz stosowanie go od kolejnego miesiąca. Dotyczy to zarówno ukończenia odpowiedniego wieku, jak i daty powrotu z urlopu rodzicielskiego czy rozpoczęcia pracy w wyniku skierowania z urzędu pracy.

W przypadku przedsiębiorców kluczowe jest ustalenie podstawy w relacji do minimalnego wynagrodzenia oraz progu 60 procent prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Przy preferencyjnych składkach i małym ZUS plus zwolnienie działa, gdy miesięczna podstawa pozostaje poniżej ustawowego progu.